Son Yazılar

Hızır yaşıyor mu?

Birkaç sene önceydi. Kâmil bir mürşidin sohbet meclisinde idik. O günkü sohbetin konusu, bir arkadaşımızın başından geçen olayları anlatmasıyla Hızır’ın gemiyi delmesi üzerine oldu. Önce Kehf suresinde anlatılan Hz. Musa ile sâlih kul arasında geçen kıssayı anlattı. Unutanlara hatırlatmak için kıssayı kısaca özetleyeyim.

Hz. Musa, İsrailoğullarına insanların en büyük âliminin kim olduğunu sordu ve sorduğu soruya kendi cevap verdi. En büyük âlimin kendisinin olduğunu söyledi. Bu sözler üzerine Allah, iki denizin birleştiği yerde bulunan bir kulunun kendisinden daha bilgili olduğunu söyledi. Musa “Allah’ım o kulunu nasıl bulurum?” diye sorunca “Sepetine bir balık koy, balığı kaybettiğin yerde onu bulacaksın.” cevabı üzerine yanına aldığı bir genç ile yola çıktı.

Hz. Musa yanındaki genç ile iki denizin birleştiği yeri ararlar. Bir deniz kıyısına vardıklarında genç, yanlarına azık olarak aldıkları içinde kurutulmuş bir balığın olduğu sepeti yere bırakır. Balık canlanıp denize atlar. Hz. Musa bundan habersiz yoluna devam eder. Yoruldukları esnada gençten getirdikleri azığı isteyince genç balığın canlanıp denize atladığını söyler. Hz. Musa aradıkları yerin orası olduğunu anlar ve hemen geri dönerler. Döndüklerinde ise Allah’ın kendisine rahmet ve ilim vermiş olduğu sâlih kul ile karşılaşırlar. Kuran’da sâlih kul olarak zikredilen bu zâtın Hızır olduğuna inanılır.

Erenlerin Kılıcı yahut Tahta Kılıç

Âşık Yunus’a ait olduğu söylenen dinlerken kendimden geçtiğim bir nutk-ı şerifi var:

Erenlerin kılıcı.
Arşa çıkar bir ucu
Ne de güzel kesici
La ilahe illallah.

Erenlerin kılıcının ne olduğu anladığım kadarı ile anlatmaya çalışayım.

Özellikle Bektaşî ve Alevî ozanlar şiirlerinde bir tahta kılıçtan bahsederler. Yedi ulu ozandan biri kabul edilen Şah Hatayî’nin şu dörtlüğünde Öğürcük Veli olarak nitelediği Seyyid Ali Sultan’ın tahta kılıcına bir telmihte bulunulur. Doğan Kaya’dan alıntılıyorum:

Yazılarım

Mesnevî ve Hz. Mevlânâ Yazıları

Dijital Vicdan Yahut "Ekmeğin kenarı gözyaşından daha iyi değildir."

Türk Dili Kurumu Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) iş birliğiyle yürüttüğü çalışmada, halktan gelen öneriler ve alanında uzman 23 kişiden oluşan Değerlendirme Kurulunun çalışmaları sonucunda belirlenen beş kavramı kendi sitesinde halk oylamasına sundu.

“Dijital vicdan”, “vicdani körlük”, “çorak”, “eylemsiz merhamet” ve “tek tipleşme” olarak belirlenen beş kavram arasında -ben eylemsiz merhamet”i daha şiirsel bulup oy vermiştim- en çok oy alan dijital vicdan oldu.

Şeb-i Arus bu kadar güzel anlatılabilir

Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım 1950’lerden kalan bir radyo kaydını paylaştı. Paylaşılan birçok video pek dikkatimi çekmez ve izlemem. O videoyu da şöyle bir açıp ne olduğunu gördükten sonra kapatacaktım. Ancak dinlemeye başladığım konuşma öyle sardı ki videoyu birkaç kez dinlemekten kendimi alamadım.

Refi Cevat Ulunay’ın şeb-i arus münasebetiyle yaptığı bir radyo konuşması olan videoda yapılan konuşmanın metnini aşağıda vereceğim. Ama öncesinde o konuşmayı yapan Refi Cevat Ulunay’ı (1890-1968) kısaca tanıtayım.

Aslen Seydişehir kökenli olup Konya’ya yerleşmiş bir ailenin çocuğu olan Refi Cevat Ulunay, Mevlâna Celaleddin Rûmî soyundan gelen bürokrat bir babanın oğlu olarak Şam’da dünyaya gelir. Veled Çelebî İzbudak, Mekteb-i Sultanî ve Mülkiye mezunu olan Ulunay’ın amcasıdır. Bahâriye Mevlevihanesi şeyhi Hüseyin Fahreddin Dede’ye intisap eden Refi Cevat Ulunay, sekte-i kalpten 4 Kasım 1968’de vefat eder ve vasiyeti üzerine Mevlâna Türbesi karşındaki Üçler Mezarlığı’na (Konya) defnedilir

Mesnevî ve Hz. Mevlânâ yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Hikemî Yazıları

Hızır yaşıyor mu?

Birkaç sene önceydi. Kâmil bir mürşidin sohbet meclisinde idik. O günkü sohbetin konusu, bir arkadaşımızın başından geçen olayları anlatmasıyla Hızır’ın gemiyi delmesi üzerine oldu. Önce Kehf suresinde anlatılan Hz. Musa ile sâlih kul arasında geçen kıssayı anlattı. Unutanlara hatırlatmak için kıssayı kısaca özetleyeyim.

Hz. Musa, İsrailoğullarına insanların en büyük âliminin kim olduğunu sordu ve sorduğu soruya kendi cevap verdi. En büyük âlimin kendisinin olduğunu söyledi. Bu sözler üzerine Allah, iki denizin birleştiği yerde bulunan bir kulunun kendisinden daha bilgili olduğunu söyledi. Musa “Allah’ım o kulunu nasıl bulurum?” diye sorunca “Sepetine bir balık koy, balığı kaybettiğin yerde onu bulacaksın.” cevabı üzerine yanına aldığı bir genç ile yola çıktı.

Hz. Musa yanındaki genç ile iki denizin birleştiği yeri ararlar. Bir deniz kıyısına vardıklarında genç, yanlarına azık olarak aldıkları içinde kurutulmuş bir balığın olduğu sepeti yere bırakır. Balık canlanıp denize atlar. Hz. Musa bundan habersiz yoluna devam eder. Yoruldukları esnada gençten getirdikleri azığı isteyince genç balığın canlanıp denize atladığını söyler. Hz. Musa aradıkları yerin orası olduğunu anlar ve hemen geri dönerler. Döndüklerinde ise Allah’ın kendisine rahmet ve ilim vermiş olduğu sâlih kul ile karşılaşırlar. Kuran’da sâlih kul olarak zikredilen bu zâtın Hızır olduğuna inanılır.

Erenlerin Kılıcı yahut Tahta Kılıç

Âşık Yunus’a ait olduğu söylenen dinlerken kendimden geçtiğim bir nutk-ı şerifi var:

Erenlerin kılıcı.
Arşa çıkar bir ucu
Ne de güzel kesici
La ilahe illallah.

Erenlerin kılıcının ne olduğu anladığım kadarı ile anlatmaya çalışayım.

Özellikle Bektaşî ve Alevî ozanlar şiirlerinde bir tahta kılıçtan bahsederler. Yedi ulu ozandan biri kabul edilen Şah Hatayî’nin şu dörtlüğünde Öğürcük Veli olarak nitelediği Seyyid Ali Sultan’ın tahta kılıcına bir telmihte bulunulur. Doğan Kaya’dan alıntılıyorum:

Hikemî yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Bektaşilik ve Alevilik Üzerine Yazıları

Derviş Şevket’in gafillere tembihi

Bektaşi Sırrı kitabı ile bildiğimiz Ahmet Rıfkı’nın (1884-1921), “Derviş Ruhullah” müstear adıyla yazdığı Bektaşi Nefesleri isimli bir antolojisi var. Bu antolojide yer alan nefeslerin ortak özelliğini, derleyenin “Yârân-ı Hakîkat” başlığı altında verdiği bilgilerden öğreniyoruz. Derviş Ruhullah, devrinin Tarîkat-i Aliyye-i Bektaşiyye dergâh ve zâviyelerinde okunagelen bazı nefes ve ilahilerle okuduğu mecmualarda karşılaştığı ve çok beğendiği nefesleri bir deftere yazar. Bu defterine tesadüf eden dostları kendisinden yayınlamasını ister ve o da bir araya getirip yayınlar.

Nefes sahipleri arasında Hatayî, Pir Sultan gibi herkesin bildiği isimler olduğu gibi hakkında bilgi sahibi olmadığımız Derviş Şevket gibi şairler de yer alır. Şiiri Bektaşi Nefesleri’nde yer aldığına göre Bektaşî, eski mecmua ve tezkirelerde ismine tesadüf edemediğimize göre XIX. veya XX. yüzyıl başında yaşadığını tahmin edebileceğimiz Derviş Şevket hakkında maaselef elimizde yeterli bilgi

Sakla kulum beni, saklayım seni

Hayatı hakkında pek bir şey bilmediğimiz Bektaşî şairlerinden biri de Genç Abdal’dır. M. Tevfik Oytan'ın Bektaşîliğin İçyüzü isimli eserinde onun altmış kadar nefesini yer alırlar. Tevfik Oytan'ın ve Sadettin Nüzhet’in verdiği bilgilere göre Genç Abdal bir divan katibi (memur) iken Eskişehir'den gelen Seyyid Gazi ve Sultan Şücâ tekkeleri şeyhleriyle tanışır ve etkilenir. Memurluğu bırakıp Eskişehir'e gider. Eskişehir’de Seyyit Battal Gazi Dergahı ve Seyit Sultan Şüceattin Veli Dergahı inzivaya çekilir. Aruz ve hece ile yazdığı şiirlerinde Gencî ve Genç Abdal mahlaslarını kullanan şairi yakından tanımak için antolojilerde yer alan bir nefesini aktaralım. ‘Sekâhüm’ sırrını söyleme sakın! Sakla kulum beni, saklayım seni Cevher-i zâtını keşfetme sakın Sakla kulum beni, saklayım seni

Bektaşilik ve Alevilik yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Dini Hayatımıza Dair Yazılar

65 Sene Önce Mevlithanlık

Şeyhülmuhabirin Şemsi Sılkım (ö. 2013) 1958 yılında Gece Postası gazetesi için devrin meşhur mevlithanları ile bir dizi röportaj yapıp yayınlamıştı. Melih Sadık Küçüker, bu röportajları derleyip hazırlayarak baş tarafına da mevlithanlıkla ilgili güzel bir değerlendirme ile birlikte yayınlandı. Devrin tek radyosunda mevlit ve Kuran tilavet eden 37 mevlithan, hafız ve duahân ile yapılan kısa röportajlardan oluşuyor.

Röportajlarda mevlithanların verdikleri cevaplardan yola çıkarak birtakım bilgiler vermeye çalışacağım. Ancak cevapların devrin şartları gözönünde bulundurularak verildiğini aklımızda tutmamalıyız.

Mevlithanlık İslam kültürüne Osmanlı İstanbul’unun armağan ettiği bir kurum olduğunu söyleyecek olsam bu işi bilenler itiraz etmeyeceklerini biliyorum. Mevlithanlık her şeyiyle İstanbul’da teşekkül etmiş ve İstanbulluların zevkiyle tekemmül etmiştir. Mevlit okumayı ya İstanbul’da öğrenen ya da İstanbul mevlithanlarının yanında tamamlayan mevlithanların hayat hikayeleri bu görüşü yer yönüyle desteklediği için bu düşüncem daha da güçlendi.

Bosna’nın Bir Köyünde Bir Mevlit Akşamı

Birkaç günden beri bir araştırma için Bosna-Hersek’te bulunuyorum. Mevlid kandili akşamı Jajce’ye bağlı Divičani köyü camiine gittim. Nasıl olduğunu görmek için biraz erken gittim ve kandili baştan sona gözlemledim.

Yatsı namazından sonra okunan mevlit için cami erkenden dolmaya başladı. Cemaat arasında yaşlılar ve gençler olduğu gibi kadınlar da vardı. En arkadaki taburelere dizilen kadınlar rahmetli annem gibi giyiniyorlardı. Bundan 40 sene önce herhangi bir Anadolu kasabasındaki kadınlardan farklı değillerdi.

Camiye giren selamün aleyküm diyor ve boş bulduğu bir yere oturuyordu. Vakit gelince yaşlılardan biri kalkıp selâ okudu. Salânın makamı bizim dinlemeye alışık olduğumuz makamlardan değildi. Kendine has bir makamı vardı. Ancak okuyanın çok samimi olduğu okunuşundan anlaşılıyordu.

Dini hayatımıza dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Hz. Peygamber’e Dair Yazılar

Ümmetin olduğumuz devlet yeter

Süleyman Çelebi Mevlid’inde Hz. Peygamber’e hitaben şöyle seslenir:

Ümmetin olduğumuz devlet yeter
Hizmetin kıldığımız izzet yeter

Şairlerimiz de Müslüman olduğumuz günden itibaren Hz. Peygamber’e ümmet olmanın verdiği izzet ve saadeti terennüm eden şiirler söylediler ve söylemeye devam ediyorlar.

Enes b. Malik’ten rivayet edilen şu hadis şüphesiz bu sevginin altında yatan sebeplerden biridir:

Hz. Peygamber şöyle buyuruyor: Biriniz beni çocuklarından, anasından, babasından ve bütün insanlardan daha çok sevmedikçe gerçek mümin olamaz. (Buhari İman 8/15)

Peygamberi sevmedikçe gerçek mümin olunamayacağını bilen şairler bize onu sevdirmeye çalıştılar. Hz. Peygamber için yazılan kitapları, şiirleri okuyarak onu görmeden ona aşık olduk.

Huzûr-ı Nebî’de can vermek

Bizim edebiyatımızda sevgilisi uğrunda can vermeyene, can vermeye hazır olmayana âşık denmez. Âşıklığın birinci şartı canı cânân için kurban edebilmektir. En büyük sevgili ise sebeb-i hilkat-i âlem ve mefhar-ı benî âdem olan efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem hazretleridir.

Âşığın sevgili yolunda can vermesini anlatan pek çok menkıbe vardır ama ben Mehmet Akif’in Necid Çöllerinden Medine’ye şiirinde anlattığı Sudanlıyı hiç unutmam. Şiiri bilirsiniz. Bilmeseniz de duymuşsunuzdur. O şiirde Mehmet Akif bir Sudanlı âşıktan bahseder. Âkif, şiire çölü tasvir ederek başlar. Ancak onun tarif ettiği çöl cahiliyye dönemi Arap şairlerinin tarif ettiği gibi değildir. Çöl yokluk, zayıflık ve ümitsizlik menbaı gibidir. Çölde ümitsiz bir haldeyken Âkif’in “Canân’ımın yeşil yurdu” dediği Hz. Peygamber’in türbesinin kubbesini, görünce bu sefer iklim değişir, bahar olur adeta. Karamsarlık ümide, keder neş’eye ve hüzün sevince dönüşür. Sevgilisini gören âşığın hâlini tasvir eder Âkif. Önce Hz. Peygamber’in huzurunda hissettiklerini anlatır, sonra İslam dünyasının perişan hâlini hatırlayıp bundan kurtulması için dua eder. Hz. Peygamber’in ravzasının önünde dua ederken bir ses duyar.

Hz. Peygamber’e Dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Kültür Yazıları

Erik dalı gevrektir türküsü bize ne söyler?

Düğünlerin vazgeçilmez türkülerinden biri olan “Erik dalı gevrektir”i duymayanımız bilmeyenimiz yoktur. Dinleyenlere ilk başta biraz mizah duygusu ve seyir zevki veren bu Burdur-Isparta yöresi türküsüne biraz dikkat edip kulak kabartınca sözlerinin aslında o kadar da komik ve eğlenceli olmadığını fark ederiz.

Türkülerimizin özelliklerinden biri onların hayatın bir hakikatine yaslanmış olmalarıdır. Yaşanan bir olay ve doğadaki bir varlık, dile getirilmek istenen duygu ve düşüncenin teşbih veya telmih unsurudur. Bunu bazen doğrudan bazen de açıkça ifade etmekten kaçınarak örtük biçimde yapar. Anadolu türkülerinin büyük kısmının sözlerinde bir hakikate işaret edilir.

Bazen zorlaşan hayatın verdiği sıkıntıları türkülerin neşesiyle hafifletmeye çalışırız. En zor anlarımızda bile hayatı hafife almanın bir yolunu gösteren türkülerimiz vardır. Sıkıntılı olmadığımızda ise bizi yetiştirir, büyütür.

Zikir meclisleri bize neler öğretir?

Bizde dinî yaşantının estetik boyutu göze, kulağa ve gönle hitap edecek şekilde mükemmel formuna kavuşmuştur. Osmanlı İmparatorluğunun payitahtında asırlar içinde teşekkül eden dinî inanç ve ibadetler kendine has bir form kazanarak dünyada mükemmel eğitimin en iyi örneklerinden birini oluşturmuştur. Camilerde ve tekkelerde verilen bu eğitimlerin bir benzerini dünyada görmek pek mümkün değil. Benzerleri olmakla birlikte bir bütün olarak bu kadar incelmiş ve süzülmüşü yoktur.

Aynı zamanda birer mektep olmasıyla da bildiğimiz İstanbul tekkelerinin haftalık günleri olurdu. İhvanın toplandığı bu günlerde tarikatın usulünce toplu zikir yapılırdı. Âyin-i evliyâulllah veya ehlullah, semâ, mukabele veya tevhid adı verilen bu zikirlerin tarikatine göre değişen kendine has adabı vardı. Merhum Ömer Tuğrul İnançer Efendi bu usulleri çok açık ve net bir şekilde anlatır.

Kültür yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Tarih ve Geleneğe Dair Yazılar

Hızır yaşıyor mu?

Birkaç sene önceydi. Kâmil bir mürşidin sohbet meclisinde idik. O günkü sohbetin konusu, bir arkadaşımızın başından geçen olayları anlatmasıyla Hızır’ın gemiyi delmesi üzerine oldu. Önce Kehf suresinde anlatılan Hz. Musa ile sâlih kul arasında geçen kıssayı anlattı. Unutanlara hatırlatmak için kıssayı kısaca özetleyeyim.

Hz. Musa, İsrailoğullarına insanların en büyük âliminin kim olduğunu sordu ve sorduğu soruya kendi cevap verdi. En büyük âlimin kendisinin olduğunu söyledi. Bu sözler üzerine Allah, iki denizin birleştiği yerde bulunan bir kulunun kendisinden daha bilgili olduğunu söyledi. Musa “Allah’ım o kulunu nasıl bulurum?” diye sorunca “Sepetine bir balık koy, balığı kaybettiğin yerde onu bulacaksın.” cevabı üzerine yanına aldığı bir genç ile yola çıktı.

Hz. Musa yanındaki genç ile iki denizin birleştiği yeri ararlar. Bir deniz kıyısına vardıklarında genç, yanlarına azık olarak aldıkları içinde kurutulmuş bir balığın olduğu sepeti yere bırakır. Balık canlanıp denize atlar. Hz. Musa bundan habersiz yoluna devam eder. Yoruldukları esnada gençten getirdikleri azığı isteyince genç balığın canlanıp denize atladığını söyler. Hz. Musa aradıkları yerin orası olduğunu anlar ve hemen geri dönerler. Döndüklerinde ise Allah’ın kendisine rahmet ve ilim vermiş olduğu sâlih kul ile karşılaşırlar. Kuran’da sâlih kul olarak zikredilen bu zâtın Hızır olduğuna inanılır.

Zikir meclisleri bize neler öğretir?

Bizde dinî yaşantının estetik boyutu göze, kulağa ve gönle hitap edecek şekilde mükemmel formuna kavuşmuştur. Osmanlı İmparatorluğunun payitahtında asırlar içinde teşekkül eden dinî inanç ve ibadetler kendine has bir form kazanarak dünyada mükemmel eğitimin en iyi örneklerinden birini oluşturmuştur. Camilerde ve tekkelerde verilen bu eğitimlerin bir benzerini dünyada görmek pek mümkün değil. Benzerleri olmakla birlikte bir bütün olarak bu kadar incelmiş ve süzülmüşü yoktur.

Aynı zamanda birer mektep olmasıyla da bildiğimiz İstanbul tekkelerinin haftalık günleri olurdu. İhvanın toplandığı bu günlerde tarikatın usulünce toplu zikir yapılırdı. Âyin-i evliyâulllah veya ehlullah, semâ, mukabele veya tevhid adı verilen bu zikirlerin tarikatine göre değişen kendine has adabı vardı. Merhum Ömer Tuğrul İnançer Efendi bu usulleri çok açık ve net bir şekilde anlatır.

Tarih ve geleneğe dair yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Şehir ve Medeniyet Yazıları

Erik dalı gevrektir türküsü bize ne söyler?

Düğünlerin vazgeçilmez türkülerinden biri olan “Erik dalı gevrektir”i duymayanımız bilmeyenimiz yoktur. Dinleyenlere ilk başta biraz mizah duygusu ve seyir zevki veren bu Burdur-Isparta yöresi türküsüne biraz dikkat edip kulak kabartınca sözlerinin aslında o kadar da komik ve eğlenceli olmadığını fark ederiz.

Türkülerimizin özelliklerinden biri onların hayatın bir hakikatine yaslanmış olmalarıdır. Yaşanan bir olay ve doğadaki bir varlık, dile getirilmek istenen duygu ve düşüncenin teşbih veya telmih unsurudur. Bunu bazen doğrudan bazen de açıkça ifade etmekten kaçınarak örtük biçimde yapar. Anadolu türkülerinin büyük kısmının sözlerinde bir hakikate işaret edilir.

Bazen zorlaşan hayatın verdiği sıkıntıları türkülerin neşesiyle hafifletmeye çalışırız. En zor anlarımızda bile hayatı hafife almanın bir yolunu gösteren türkülerimiz vardır. Sıkıntılı olmadığımızda ise bizi yetiştirir, büyütür.

Medrese Neden Üniversite Değildir?

Bizim toplumumuzda medreseler genellikle üniversiteler ile mukayese edilir ve bizim üniversitelerimiz olarak değerlendirilir. Her ne kadar ikisi de yükseköğretim kurumu olması bakımından ve üniversitenin de yükseköğretim kurumlarının genel adı olarak değerlendirildiğinde doğru kabul edeceğimiz bu genelleme üniversitelerin tarihine, yapısına ve işleyişine dikkatlice bakıldığında aynı olmadıkları hemen fark edilir.

12. Asırda ilk örneklerini Bologna ve Paris’te gördüğümüz üniversite bir Orta Çağ kurumudur. Aynı zaman diliminde İslam coğrafyasında ciddi eğitim verilen birbirinden farklı yükseköğretim kurumları bulunuyordu ve bunların hiçbiri üniversite değildi.

Şehir ve Medeniyet yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Topluma Dair Yazıları

Ahilik ahlakını bugüne aktarmak mümkün müdür?

Özellikle son zamanlarda medyanın her türlüsünde çıkan haberleri okudukça hepimiz korkuya ve endişeye kapılıyoruz. Hep birlikte oturup neler yapılması gerektiğini düşünüp tartışacağımıza birbirimizi suçluyor, işimize geldiği gibi konuşuyoruz.

Tarım ve Orman Bakanlığı Taklit ve Tağşiş Yapılan Gıdalar Listesi yayınlamaya başladığından beri görmediğimiz bir tartışma içine girdik. Yapılan sahtekarlıkların boyutu hepimizi korkutmaya yetiyor. Hangi ürünü alıp nerede yemek yiyeceğimizi bilemez olduk.

Bir taraftan daha önce hiç görmediğimiz cinayetler, bir tarafta insanları kandırmanın bin bir çeşidi, bir tarafta da gıda sektöründeki taklit ve tağşişler. Tüm bunlar karşısında yapılması gereken şey bu konuda söz söyleyebilecek durumda olanların tartışması ve hepimizi üzen bu ortamdan bizi hızlıca uzaklaştıracak adımları atmak.

Dijital Vicdan Yahut "Ekmeğin kenarı gözyaşından daha iyi değildir."

Türk Dili Kurumu Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) iş birliğiyle yürüttüğü çalışmada, halktan gelen öneriler ve alanında uzman 23 kişiden oluşan Değerlendirme Kurulunun çalışmaları sonucunda belirlenen beş kavramı kendi sitesinde halk oylamasına sundu.

“Dijital vicdan”, “vicdani körlük”, “çorak”, “eylemsiz merhamet” ve “tek tipleşme” olarak belirlenen beş kavram arasında -ben eylemsiz merhamet”i daha şiirsel bulup oy vermiştim- en çok oy alan dijital vicdan oldu.

Topluma Dair yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Yönetim Yazıları

İyi, doğru ve güzel düşünmek sıradan eylem değildir

İbrahim Kalın, geçtiğimiz günlerde, müsebbibi olmadığı gereksiz bir tartışma ile kamuoyunda yer aldı. Tartışmaya girmeden ve uzatmadan, kendine yakışan bir üslûp ve vakar içinde, sözünü bilgece söyledi ve çekildi.

Oysa İbrahim Kalın, gözümüz gibi sakınmamız gereken değerlerimizden. Cumhurbaşkanlığı sözcülüğü gibi önemli bir görevi üstlenen Kalın, dünyanın en zor coğrafyasında bulunan ve dört bir yanı sorunlu ülkelerle çevrili ülkemizin en çok çalışan bürokratlarından biri. Bir başka ülkenin bir sene boyunca karşılaştığı sorunların daha büyükleri ile bir hafta içinde karşılaşan güzel ülkemiz için canla başla çalışan bir devlet görevlisi. Üstlendiği ağır sorumluluğun stresini ve yoğun çalışmanın yorgunluğunu, fırsat buldukça sesi ve sazı ile atıyor.

Bürokrat, diplomat ve sanatçı kişiliğinin yanında akademisyen kimliğini de muhafaza eden İbrahim Kalın, ne ara ve nasıl yazdığını bilemediğimiz kitapları ile de bizi, kendine hayran bırakıyor.

Başkan adayları için hikayeler

Malum mahalli yöneticilerimizi belirleyeceğimiz seçimlere kısa bir süre kaldı. Adaylar hummalı bir çalışma içinde, seçilmek için gayret ediyorlar. Peki hiç beş yıl boyunca yaşadığımız kasabayı yönetecek belediye başkanının nasıl olması gerektiğini düşündünüz mü?

Eskiler düşünmüşler ve düşündüklerini de kitaplaştırmışlar. Siyasetname türü böyle bir ihtiyaçtan doğmuş. Bir ülkeyi, bir şehri, bir beldeyi yönetmeye talip olanları uyaran kitaplar yazmışlar ve adına da siyasetname demişler.

Yönetime dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Eğitim Yazıları

Lisans Eğitimini Üç Yıla Düşürmek Mümkün müdür?

Son birkaç aydan beri kamuoyunda lisans eğitiminin üç yıla indirilmesinden bahsediliyor. Sekiz yarı yılda alınması gereken 240 AKTS’nin üç yılda dokuz dönemde alınacak şekilde planlandığını yetkililerin açıklamalarından işitiyoruz.

Dünyaya daha doğrusu eğitim konusunda çok iyi olduğunu düşündüğümüz ve örnek aldığımız Batı Avrupa ülkelerine ve ABD’ye baktığımızda farklı uygulamalar olduğunu görüyoruz. ABD’de lisans eğitimi ağırlıklı olarak dört yıl iken İngiltere’de birçok bölüm üç yıl eğitim alıyor. Avrupa Birliği’ni oluşturan ülkelerin İspanya hariç neredeyse tümünde özellikle sosyal bilimler ve temel bilimlerin lisans eğitimi üç yıl sürmekte. Öğrenciler üç yılda 180 AKTS’yi tamamlıuyor ve mezun oluyorlar. Bu süre yüksek lisans ile birlikte beş yıl sürüyor ve bazı bölümlerde yüksek lisans yapmak neredeyse zorunlu. Fransa’da birçok üniversitede süre üç yıl iken gerçek üniversite diyebileceğimiz Grand Ecoles’lerde süre hazırlık ile beş yıla çıkıyor. Rusya, Çin, Japonya gibi ülkelerde ise sürenin dört yıl olduğunu belirtelim.

Batı Avrupa’da eğitim üç yıl olmakla birlikte kimileri öncesinde hazırlık ile kimileri de yüksek lisans ile bu süreyi dört-beş yıla çıkartıyor. Üç yıllık eğitimden sonra branşına göre değişmekle birlikte yüksek lisans yapmadan veya kimi sertifika programlarını takip etmeden mesleğe başlamak da mümkün değil. Kısaca her ülke kendi eğitim sistemi içinde üç yıllık eğitimin eksik bıraktığı alanları yüksek lisansı zorunlu kılarak ya da sertifika veya staj gibi eğitimlerle üç yıllık süreyi uzatarak tamamlıyor. Ayrıca bu ülkelerde üniversiteye gidecek öğrencilerin gittiği akademik liselerin süresi abitur hazırlıkla birlikte en az bir yıl daha fazladır. Bu öğrencinin üniversitede göreceği birkısım dersleri henüz lisedeyken aldığı anlamına geliyor. Dolayısıyla sadece eğitim sürelerine bakarak değerlendirmek bizim için yanıltıcı olabilir. Üniversitenin kaç yıl olması meselesi ilk okuldan doktoraya kadar geçen süre ile birlikte düşünülüp planlanacak bir konudur. Üniversitenin üç veya dört yıl olmasından daha önemlisi sistemin kendi içinde tutarlı ve destekleyici olmasıdır.

Medrese Neden Üniversite Değildir?

Bizim toplumumuzda medreseler genellikle üniversiteler ile mukayese edilir ve bizim üniversitelerimiz olarak değerlendirilir. Her ne kadar ikisi de yükseköğretim kurumu olması bakımından ve üniversitenin de yükseköğretim kurumlarının genel adı olarak değerlendirildiğinde doğru kabul edeceğimiz bu genelleme üniversitelerin tarihine, yapısına ve işleyişine dikkatlice bakıldığında aynı olmadıkları hemen fark edilir.

12. Asırda ilk örneklerini Bologna ve Paris’te gördüğümüz üniversite bir Orta Çağ kurumudur. Aynı zaman diliminde İslam coğrafyasında ciddi eğitim verilen birbirinden farklı yükseköğretim kurumları bulunuyordu ve bunların hiçbiri üniversite değildi.

Eğitim yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Yükseköğretim Yazıları

Lisans Eğitimini Üç Yıla Düşürmek Mümkün müdür?

Son birkaç aydan beri kamuoyunda lisans eğitiminin üç yıla indirilmesinden bahsediliyor. Sekiz yarı yılda alınması gereken 240 AKTS’nin üç yılda dokuz dönemde alınacak şekilde planlandığını yetkililerin açıklamalarından işitiyoruz.

Dünyaya daha doğrusu eğitim konusunda çok iyi olduğunu düşündüğümüz ve örnek aldığımız Batı Avrupa ülkelerine ve ABD’ye baktığımızda farklı uygulamalar olduğunu görüyoruz. ABD’de lisans eğitimi ağırlıklı olarak dört yıl iken İngiltere’de birçok bölüm üç yıl eğitim alıyor. Avrupa Birliği’ni oluşturan ülkelerin İspanya hariç neredeyse tümünde özellikle sosyal bilimler ve temel bilimlerin lisans eğitimi üç yıl sürmekte. Öğrenciler üç yılda 180 AKTS’yi tamamlıuyor ve mezun oluyorlar. Bu süre yüksek lisans ile birlikte beş yıl sürüyor ve bazı bölümlerde yüksek lisans yapmak neredeyse zorunlu. Fransa’da birçok üniversitede süre üç yıl iken gerçek üniversite diyebileceğimiz Grand Ecoles’lerde süre hazırlık ile beş yıla çıkıyor. Rusya, Çin, Japonya gibi ülkelerde ise sürenin dört yıl olduğunu belirtelim.

Batı Avrupa’da eğitim üç yıl olmakla birlikte kimileri öncesinde hazırlık ile kimileri de yüksek lisans ile bu süreyi dört-beş yıla çıkartıyor. Üç yıllık eğitimden sonra branşına göre değişmekle birlikte yüksek lisans yapmadan veya kimi sertifika programlarını takip etmeden mesleğe başlamak da mümkün değil. Kısaca her ülke kendi eğitim sistemi içinde üç yıllık eğitimin eksik bıraktığı alanları yüksek lisansı zorunlu kılarak ya da sertifika veya staj gibi eğitimlerle üç yıllık süreyi uzatarak tamamlıyor. Ayrıca bu ülkelerde üniversiteye gidecek öğrencilerin gittiği akademik liselerin süresi abitur hazırlıkla birlikte en az bir yıl daha fazladır. Bu öğrencinin üniversitede göreceği birkısım dersleri henüz lisedeyken aldığı anlamına geliyor. Dolayısıyla sadece eğitim sürelerine bakarak değerlendirmek bizim için yanıltıcı olabilir. Üniversitenin kaç yıl olması meselesi ilk okuldan doktoraya kadar geçen süre ile birlikte düşünülüp planlanacak bir konudur. Üniversitenin üç veya dört yıl olmasından daha önemlisi sistemin kendi içinde tutarlı ve destekleyici olmasıdır.

Medrese Neden Üniversite Değildir?

Bizim toplumumuzda medreseler genellikle üniversiteler ile mukayese edilir ve bizim üniversitelerimiz olarak değerlendirilir. Her ne kadar ikisi de yükseköğretim kurumu olması bakımından ve üniversitenin de yükseköğretim kurumlarının genel adı olarak değerlendirildiğinde doğru kabul edeceğimiz bu genelleme üniversitelerin tarihine, yapısına ve işleyişine dikkatlice bakıldığında aynı olmadıkları hemen fark edilir.

12. Asırda ilk örneklerini Bologna ve Paris’te gördüğümüz üniversite bir Orta Çağ kurumudur. Aynı zaman diliminde İslam coğrafyasında ciddi eğitim verilen birbirinden farklı yükseköğretim kurumları bulunuyordu ve bunların hiçbiri üniversite değildi.

Yükseköğretim yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Dile Dair Yazılar

Kırılıp kenara düşen şişe mi, kayık mı?

Şeyh Galib’in meşhur gazellerinden biri ‘Düştü’ redifli gazelidir. Edebiyatımızın en çok şerh edilen şiirlerinden biri olan gazel şu beyit ile başlar:

Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düştü
Dayanır mı şişedir bu reh-i seng-sâre düştü

Beyit, günümüz Türkçesine neredeyse tüm şerhlerde şöyle aktarılır:

Gönlümün kayığı yine kırılıp kenara düştü. Dayanır mı? Bu taşlı yola düşen bir şişedir.

Bakabildiğim gazeli şerh eden kitapların büyük kısmında ve internet üzerinden ulaşılan kimi sitelerde durum aynıdır ve beyitte geçen zevrak kayık ve şişe anlamlarına gelecek şekilde tevriyeli açıklanır. Sadece iki kitapta zevrakın kayık anlamına değinilmediğini gördüm. Ve kayık anlamına değinilmediği için de eleştirilen bir makale bile yazılmıştı.

Çıktım erik dalına, anda yedim üzümü

Yunus Emre’nin meşhur şathiyatını duymayanımız yoktur.

Çıktım erik dalına, anda yedim üzümü.
Bostan ıssı kakıdı, der ne yersin kozumu.

Erik dalına çıkıp üzüm yedim. Bahçenin sahibi beni görünce kızarak yanıma geldi ve bana “Neden cevizimi yiyorsun?” diye çıkıştı.

Bu şathiyat başta Niyazi Mısrî ve İsmail Hakkı Bursevî olmak üzere birçok mutasavvıf tarafından defalarca şerh edildi.

Niyazi Mısrî ise şöyle açıklar beyti:

Dile dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Edebiyata Dair Yazılar

Kırılıp kenara düşen şişe mi, kayık mı?

Şeyh Galib’in meşhur gazellerinden biri ‘Düştü’ redifli gazelidir. Edebiyatımızın en çok şerh edilen şiirlerinden biri olan gazel şu beyit ile başlar:

Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düştü
Dayanır mı şişedir bu reh-i seng-sâre düştü

Beyit, günümüz Türkçesine neredeyse tüm şerhlerde şöyle aktarılır:

Gönlümün kayığı yine kırılıp kenara düştü. Dayanır mı? Bu taşlı yola düşen bir şişedir.

Bakabildiğim gazeli şerh eden kitapların büyük kısmında ve internet üzerinden ulaşılan kimi sitelerde durum aynıdır ve beyitte geçen zevrak kayık ve şişe anlamlarına gelecek şekilde tevriyeli açıklanır. Sadece iki kitapta zevrakın kayık anlamına değinilmediğini gördüm. Ve kayık anlamına değinilmediği için de eleştirilen bir makale bile yazılmıştı.

Çıktım erik dalına, anda yedim üzümü

Yunus Emre’nin meşhur şathiyatını duymayanımız yoktur.

Çıktım erik dalına, anda yedim üzümü.
Bostan ıssı kakıdı, der ne yersin kozumu.

Erik dalına çıkıp üzüm yedim. Bahçenin sahibi beni görünce kızarak yanıma geldi ve bana “Neden cevizimi yiyorsun?” diye çıkıştı.

Bu şathiyat başta Niyazi Mısrî ve İsmail Hakkı Bursevî olmak üzere birçok mutasavvıf tarafından defalarca şerh edildi.

Niyazi Mısrî ise şöyle açıklar beyti:

Edebiyata dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Kitap Yazıları

Mehmet Akif'in Entelektüel Biyografisi Yazıldı mı?

Mehmet Akif, hakkında en çok kitap yazılan ve çalışma yapılan kişilerin başında gelmesine rağmen İsmail Kara hocamız, son yazdığı Mehmet Akif Ersoy Şair Bir Mütefekkirin Dünyası başlıklı kitabında onun henüz tam manasıyla bir biyografisinin yazılmadığını söyler. Mehmet Akif hakkında yaptığı ciddi araştırmaları ve yayınları ile bildiğimiz İsmail Kara’nın Mehmet Akif’in mevcut biyografilerinden haberdar olmadığı düşünülemeyeceğine göre bu iddiasıyla ne kastetmiş olabileceğini anlamaya çalıştım.

Şu ana kadar okuduğum Mehmet Akif biyografileri ki hepsini okuduğumu iddia etmiyorum, aklımdan geçirdim, hatırlamaya çalıştım. Genellikle hayatı, ailesi, tahsili, çalışma hayatı, içinde bulunduğu grup ve örgütler, Kurtuluş Savaşı’ndaki faaliyetleri, Mısır’a gitmesi, Mısır hayatı, dönüşü, vefatı ve eserlerinden bahseden Mehmet Akif biyografileri idi. Muhatap kitleye, akademik-popüler olup olmamasına ve üslubuna göre değişen biyografi kitapları genellikle benzer bilgileri tekrar edip durduğunu farkettim. Okuduğum biyografileri düşününce İsmail Kara hocamızın bu sözünün doğruluğuna üzülerek inanır gibi oldum.

Mustakimzade’ye yöneltilen sorular

Yazma eserlerle ilgilenenlerin görmekten ve bulmaktan hem çok hoşlandıkları hem çok çekindikleri metinlerden biri de mecmualardır. Çok korkmalarının sebebi mecmualardaki metinlerin farklılığı ve çokluğudur. Hoşlarına gitmesinin nedeni ise hiç tahmin etmedikleri ilginç konularda yazılmış metinlerin karşılarına çıkma ihtimalidir.

Müellifler genellikle bir kitap oluşturamayacak kadar kısa olan metinleri bir mecmuada toplarlar veya muhibbi, dervişi veya talebesi gibi bir yakını tarafından derlenir. Tüm mecmualar böyle değildir elbette. Özellikle müellif tarafından derlenen mecmualar böyledir. Ayrıca kimi kitapların yanına veya sonuna da eklenen bu tür yazılar vardır.

Kitaplara dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Kişilere Dair Yazılar

Mehmet Akif'in Entelektüel Biyografisi Yazıldı mı?

Mehmet Akif, hakkında en çok kitap yazılan ve çalışma yapılan kişilerin başında gelmesine rağmen İsmail Kara hocamız, son yazdığı Mehmet Akif Ersoy Şair Bir Mütefekkirin Dünyası başlıklı kitabında onun henüz tam manasıyla bir biyografisinin yazılmadığını söyler. Mehmet Akif hakkında yaptığı ciddi araştırmaları ve yayınları ile bildiğimiz İsmail Kara’nın Mehmet Akif’in mevcut biyografilerinden haberdar olmadığı düşünülemeyeceğine göre bu iddiasıyla ne kastetmiş olabileceğini anlamaya çalıştım.

Şu ana kadar okuduğum Mehmet Akif biyografileri ki hepsini okuduğumu iddia etmiyorum, aklımdan geçirdim, hatırlamaya çalıştım. Genellikle hayatı, ailesi, tahsili, çalışma hayatı, içinde bulunduğu grup ve örgütler, Kurtuluş Savaşı’ndaki faaliyetleri, Mısır’a gitmesi, Mısır hayatı, dönüşü, vefatı ve eserlerinden bahseden Mehmet Akif biyografileri idi. Muhatap kitleye, akademik-popüler olup olmamasına ve üslubuna göre değişen biyografi kitapları genellikle benzer bilgileri tekrar edip durduğunu farkettim. Okuduğum biyografileri düşününce İsmail Kara hocamızın bu sözünün doğruluğuna üzülerek inanır gibi oldum.

Mustakimzade’ye yöneltilen sorular

Yazma eserlerle ilgilenenlerin görmekten ve bulmaktan hem çok hoşlandıkları hem çok çekindikleri metinlerden biri de mecmualardır. Çok korkmalarının sebebi mecmualardaki metinlerin farklılığı ve çokluğudur. Hoşlarına gitmesinin nedeni ise hiç tahmin etmedikleri ilginç konularda yazılmış metinlerin karşılarına çıkma ihtimalidir.

Müellifler genellikle bir kitap oluşturamayacak kadar kısa olan metinleri bir mecmuada toplarlar veya muhibbi, dervişi veya talebesi gibi bir yakını tarafından derlenir. Tüm mecmualar böyle değildir elbette. Özellikle müellif tarafından derlenen mecmualar böyledir. Ayrıca kimi kitapların yanına veya sonuna da eklenen bu tür yazılar vardır.

Kişilere Dair yazıların tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Gezi Yazıları

Bosna Gezi Notları

Geçtiğimiz günlerde sekiz gün boyunca Bosna-Hersek’in en batısından en doğusuna, en kuzeyinden Saraybosna’ya kadar dolaşma imkânı buldum. Bu seyahatler esnasında dikkatimi çeken hususları maddeler halinde sıralayayım. Sekiz günde bir ülkeyi yakından tanımak mümkün değil, bunu biliyorum. Dolayısıyla tam manası ile Bosna’yı yansıtamamış olabilirim. Yazdıklarımdan yola çıkarak Bosna hakkında genel bir kanaate varmak gibi amacım ve iddiam yok. Yapmaya çalıştığım şey sadece benim gözlemlerim ve dikkatimi çeken hususları paylaşmak.

Bosna savaşının mahiyetini tam olarak anlamamışım. Srebrenitsa’yı biliyordum, ancak neredeyse her köyünde bir şehitlik olduğunu bilmiyordum. Özellikle camilerin önlerinde bulunan anıtlarda o köyden şehit olanların isimleri yazılı. Bazen de yol kenarında şehitler adına yapılan şadırvan veya ona benzer yapıların üzerinde yazılmış. Tüm ülke şehitlik olmuş, haberimiz yokmuş. Bosnalıların vermiş olduğu mücadeleyi daha iyi anladım. Öncelikle bunu ifade edeyim.

Kırmızı Medrese ve Melâyi Cizirî Türbesi

Cizre’ye gidenlerin mutlaka ziyaret ettikleri yerlerden biri de Medreseya Sor yani Kırmızı Medrese ve Molla Cezerî’nin türbesidir. Molla Cezerî bölge için o kadar önemli ki Cizre demek biraz da Molla Cezerî demek olduğunu buraya gelince öğrendim. Lâkin Cizreliler bu aşk şairiyle övündükleri kadar düşüncelerini de biliyorlar mı, değer verip kendi hayatlarında bir yere oturtuyorlar mı ziyaret ettiğim kısa sürede pek fark edemedim.

Molla Cezerî’ye geçmeden önce bir dönem müderrislik yaptığı Kırmızı Medrese’den bahsedeyim.

Kırmızı Medrese, 14. Asırda Cizre Beylerinden biri tarafından yaptırılmış. Şehirden sürülen beylerden biri tekrar Cizre’ye dönecek olursa bir medrese ve cami yaptıracağına dair söz vermesi üzerine inşa edildiği rivayet edilir. Kırmızı denilmesinin nedeni, yapıldığı kare formunda kesilmiş bölge halkının henehacir dedikleri kırmızı tuğlalardan dolayı.

Gezi yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Sinema Yazıları

Osmanlıca diye bir dil var mı?

Dijital eğlence, dizi ve film platformlarından birinde gündemi oldukça meşgul eden ve çok izlenen bir dizi yayınlandı. Çok konuşulması ve tavsiye edilmesi üzerine ben de işten güçten bunalıp yorulduğum bir vakitte oturup izledim. Kurgusu, senaryosu, kostüm, oyuncular fena değildi. Fevkalade bulmadım ama kötü de diyemem.

Bir otel odasından tarihe yapılan yolculuk ve tarihin seyrini değiştirecek olayları engellemek üzere kurulu film, ideolojik tarafı da olan tarihi polisiye. Bir dizinin ideolojik olmasında sıkıntı yok, her film veya dizi, apolitik olanlar bile, biraz ideolojik değil midir? Ancak ideolojik mesaj vereceğim diye hakikate muhalif olay ve sözler üzerine inşa edildiğinde iş film olmaktan çıkıp propaganda aracına dönüşüyor.

Hollywood'u göklere çıkarmak, genç nesli dolandırmaktır

Sinemayı seven biri olarak Alev Alatlı’nın Suç Ortağı Hollwood Kaan’ın Kitabı (Genişletilmiş 2. Baskı İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2021) isimli kitabını görünce hemen edindim ve bir çırpıda okudum.

Alatlı’nın kitabı yazmaya başlaması, anlatılan ve öğretilen Amerikan tarihi ile filmlerde anlatılanların birbirinin zıttı olduğunu fark etmesi ile başlıyor. ABD’yi ve tarihini o kadar bilmesi yetmiyor böyle bir kitap yazabilmek için. Aynı zamanda o kültürün kör bir mümini ve tapacak kadar hayranı olmamak gerekiyor. Alev Alatlı bize bunu gösteriyor.

Kitabı okuyup da Alev Hanım’a hayran olmamak mümkün değil. Çünkü ancak Hollywood üzerine tez hazırlayan birinin bilebileceği kadar detay bilgileri, çok iyi bildiği Amerika tarihi ile harmanlayarak, birbirlerine gönderme yaparak o kadar açık bir şekilde anlatıyor ki okuyup da bana hak vermeyecek kimse, eğer özel bir düşmanlığı yok ise, yoktur. Ayrıca kitabı tam olarak anlayabilmek için iyi derecede İngilizcenin yanı sıra sinema ve Amerikan tarihi de bilmek gerektiğini ilave edeyim. Ya da neredeyse her paragrafta durup ansiklopediye bakacaksınız. O yüzden tek seferde okunacak bir kitaptan daha çok Amerika Tarihi adıyla bir seçmeli dersin kitabı olarak okunacak derinlikte ve genişlikte bir kitap.

Sinema yazılarının tümünü görmek için burayı tıklayınız...

Söyleşiler

Baba bu kitabı niye yazdın?

Şemseddin Sivasi'nin Nutk-ı Şerifi

Tasavvufi Halk Edebiyatı - Yunus Emre

ismailgulec.net