Hırka-ı Şerif sadece bir semt midir?
Semt monografisi, bir şehrin belirli bir semtini/mahallesini konu alan; o yerin tarihini, coğrafyasını, sosyal ve kültürel yapısını, ekonomik özelliklerini ve günümüzdeki durumunu ayrıntılı, sistematik ve derinlemesine ele alan bilimsel bir inceleme türü olarak tarif edilir. Tarih, coğrafya, şehircilik, sosyoloji ve halkbilimi (folklor) disiplinlerinin birleştiği bir alandır. Bununla birlikte semtin sakinleri tarafından akademik bir kaygı gözetilmeden yazılan monografiler de vardır ve bunların okunması diğerlerine göre çok daha zevklidir. Bir de yazanın kalemi işlek Türkçesi güzel ise bir çırpıda okunur.
İlk örneklerini 19. asrın ikinci yarısının sonlarına doğru gördüğümüz semt monografisi yazma geleneğini 1950’lerden sonra Rakım Ziyaoğlu, Zeki Teoman, Çelik Gülersoy, Mahmut Yesari, Samiha Ayverdi, Süheyl Ünver, Sedad Hakkı Eldem, Bedii Şehsuvaroğlu, Celal Esad, Semavi Eyice gibi İstanbul’u çok iyi bilen isimler sürdürdü.
Tiranlıların Dervişe Haticesi
Toplumlar, zor zamanlarında hayata tutunmak ve inançlarını daha iyi yaşamak için ilkel dönemlerinden beri güncel sorunlarını, korkularını ve ümitlerini kendilerince saygın kabul ettikleri figürler üzerinden temellendirirler. Her inanç peygamberleri veya kurucularından sonra mutlaka aziz dedikleri birilerini çıkartır veya topluma faydalı olduğunu düşündükleri dindarlarını aziz yaparlar. Dolayısıyla inançları azizler ve erenler üzerinden okumak da mümkündür. Hatta toplumun inancını bu azizleri hakkındaki inançlarının değişmesiyle okumak ve anlamak da mümkündür.
Sosyologlar bu değişiklikleri birçok yönüyle açıklar. Tarihi, siyasi, sosyo-ekonomik, dünyadaki gelişmeler, savaşlar, doğal afetler, göçler ve burada saymayı unuttuğum birçok olay bu değişikliğin sebebi olabilir. Değişiklikler inanca yeni inançlar eklenmesi, mevcut inançların bir kısmının unutulması, yeni inançlar eklenmesi veya değişmesi şeklinde gerçekleşir.