Güzeli en güzel yapmak

Müsaade ederseniz, haddimi aşma pahasına, sanatı tarif etmek istiyorum: Sanat, haseni ahsen, yani güzeli en güzel yapmaktır.

Nasıl mı? Anlatayım efendim.

Hadisçilerin zayıf bulduğu bir hadis-i şerif var. “İnne ahsene'l-hasen el-huluku'l-hasen." Yani “Güzelin en güzeli, güzel ahlaktır.”

Ne kadar güzel söz değil mi? Bugünlerde güzel ahlâka ne de çok ihtiyacımız var. Bakın bu sözden biz neler üretmişiz, güzeli nasıl en güzel yapmışız?

Bu söz hattatların da dikkatini çekmiş ve bu sözden güzel yazılar çıkarmışlar. Önce bir hattat sadece hadisin metnini talik hatla güzelce yazmış.

Üst sırada yazılışları birbirine benzeyen harfler, alt sırada da beş elif, dört nun ve nun gibi yazılmış bir kaf. Bakan kişi, yazıdan hiçbir şey anlamasa bile güzelliğini teslim eder. Yazıyı okuyan ise edâ ile müeddâ arasındaki uyumu görüp bir kat daha hayran olur.

Ecdat böyle bırakmamış. Bir başka hattat da bu sefer hem metni hem senedi yazmış. Ama aslı “Rave’l-Hasan b. Ali an Ali b. Ebi Tâlib, rava’l-Ali b. Ebi Tâlib an Resulullah.” Yani “Hz. Hasan Hz Ali’den, o da Hz. Peygamber’den rivayet etti.” Anlamına gelecek sıradan bir hadis senedi cümlesi.

Bir başka hattat bu sıradan cümleyi almış bambaşka bir metne dönüştürmüş: Rave'l-Hasen an Ebi'l-Hasen an Ceddi'l-Hasen sallallâhu aleyhi ve sellem: "İnne ahsene'l-hasen el-huluku'l-hasen."

Yani;

Hasan, Hasan’ın babasından, Hasan’ın babası da Hasan’ın dedesinden rivayet etti: Güzelin en güzeli güzel ahlaktır.

Sülüs istifli yazıya bir bakar mısınız? Üst satırda biraz karışıklık var gibi, alt taraf ise daha net ve açık. Karışık olan ulemanın sözü, ilim bir nokta, onu alimler çoğalttı diyen Hz. Ali’yi haklı çıkarırcasına karışık ve iç içe. Alt satır ise Hz. Peygamber’e ait ve istifi daha düzenli ve açık.

Bir hadis-i şerif metninden neler üretildiğini gördük ama bitmedi. Bir de bunun tercümesi var. Abdurrahman Özdemir Hoca’mızın remel bahrinde (Fâlilatun/Fâlilatun/Fâilün) nazmen tercümesini verelim:

Güzelin fevkinde en âlâ güzel
Bil güzel ahlâk ki mümine özel

Güzellik bu hattı okuyanda tamamlanıyor.

Edebi sanatlardan bahseden kitaplarda sanatlar lafzı güzelleştiren ve manayı güzelleştirenler olarak ikiye ayrılır. Bir de söyleyişi güzelleştirenler var ki bu kısacık metinde üçü de var. Hattatın küçük bir müdahalesi, anlamı değiştirmeden lafzı ve telaffuzunu ne kadar da güzelleştirdiğini ve şiirleştirdiğini görüyoruz. Ayrıca yapılan değişikle yani Hasan, Hasan’ın babası ve Hasan’ın dedesi denilerek sanki bir aile içinde konuşulan bir sözü naklediyormuş gibi vermiş. Böylece kelimelerin duygu değerleri artırılarak okuru samimiyet ve sıcaklık içindeki bir aile konuşmasına şahitlik ettirmiş. Ayrıca derûnumuzda olan ehl-i beyt sevgisini metnin derununa işlemiş. Böylece, dip dalga ile bize ehl-i beyt muhabbetini de aktarıyor.

Bir hadisçinin zayıf mı ve mevzu mu diye baktığı bir söz hattatın tasarrufuyla ne kadar da zenginleştiğini görüyor musunuz?

Hasan hem hadisi rivayet edenin hem de hadisin metnini çağrıştıracak şekilde tevriyeli kullanılmış. Hasan ve hasen kısacık bir cümlede altı defa kullanılarak tekrir yapılmış. Bunu yaparken de haşiv ve itnaba düşmediği gibi söze güzellik de katmış ve kullanılan her Hasan ve hasenden biri kaldırılacak olsa anlam kaybolacak şekilde söylenmesi ise metnin ne kadar sağlam inşa edildiğini gösteriyor. Hasan güzel anlamına geldiği için güzelin zıddı olan hiçbir kelime geçmiyor metinde.

Metinde kelimeler hep aynı ve güzel sesle başlaması (aliterasyon) güzeli zihnimize adeta nakşediyor. Hâsılı hattatlar bir olmuş güzeli gözümüze, kulağımıza ve dimağımıza nakşetmişler. Kısa bir metni görsel bir şiire dönüştürmüşler.

Hadiste geçen bir hasenden kaç hasen üretildiğini gördük. Şu hâlde sanatın işlevini de söylemiş olalım. Güzelliği çoğaltmak.

Sanatın en güzeli, güzellerin sanatıdır. Güzel olmanın ise iki şartı var. İlki güzel ahlak sahibi olmak, ikinci ahlakı en güzel olanı sevmek. Gerisi boş, vesselam.




Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

Modern zamanların dünyasını anlamak

12:00 Hakim "Millet Modu" Kavramından Ne Anlamalıyız?
16:00 Osmanlı "Hakim Millet" Kavramını Nasıl Kullanıyordu?
19:00 Günümüzde "Hakim Millet" Kavramından Söz Edebilir miyiz?
22:00 Rus Modernleşmesi Türk Modernleşmesini Nasıl Etkiledi?
26:00 Osmanlı ve Türkiye Modernleşmesini Zorlayan Etkenler Neler?
31:30 Muhafazakarlık Bir Dindarlık mı?
33:45 Günümüzde Toplum Muhafazakarlığı Nasıl Anlıyor?
36:30 Modern Zamanda Yaşayıp Modern Olmamak Mümkün mü?
40:00 Değişim ve Dönüşüm Kavramlarının Toplumsal Etkileri
46:00 Kapitalizm, Toplumu ve Kültürü Nasıl Etkiler?
48:30 Kapitalizm Demokrasi İçin Bir Tehdit mi?
50:00 Kapitalizme Rağmen Yeni Bir Dünya İnşa Edebilir miyiz?
52:00 Kapitalizmin Toplum ve Birey Üzerindeki Etkileri
54:30 Teknoloji Kapitalizmi Nasıl Etkiliyor?
56:30 Yapay Zeka Kapitalizmi Etkiler mi?
01:03:00 Kapitalist Ekonomik Sistemde Toplum, Devlet ve Sermaye
01:08:00 Toplum, Devlet ve Sermaye Arasındaki İlişki
01:12:00 Modern Dünyada Ulus İnşa Edilirken İddia Edilirken Nedir?
01:15:00 Modern Dünyada Toplum, Devlet ve Sermaye Arasındaki İlişki
01:25:00 Uluslararası Şirketler Devletleri Nasıl Etkiliyor?
01:28:00 Kapitalizm Kendi Çelişkilerini Aşmak İçin Nasıl Modeller Üretti?
01:29:30 Kapitalizmde "Arz-Talep" Dengesi Var mı?
01:33:00 Sosyal Medya Ulus İçin Bir Tehdit midir?

Türkçenin serüveni

02:00 Türkçenin Tarihsel Gelişimi
04:00 Türk Dilinin Dünü ve Bugünü
05:30 Ön Türkçe Ne Zaman Ortaya Çıktı?
07:00 Türk Dilinin Tarihi Dönemleri ve Gelişimi
18:00 Göktürk Anıtlarında Çincenin Bir Etkisi Var mı?
21:00 Göktürk Yazıtları ve Uygur Metinleri
24:00 Orhun Yazıtları Türkçe İçin Neden Önemli?
27:30 Uygurlarla Birlikte Türkçede Neler Değişti?
34:00 Dini Metinler Türkçeyi Nasıl Şekillendirdi?
44:00 Türkler Müslüman Olduktan Sonra Türkçe Nasıl Şekillendi?
47:15 Cengiz Han Türk Dil Yapısını Nasıl Etkiledi?
56:00 Türkçe Ne Zaman Yazı Dili Haline Geldi?
01:00:00 Harezm Türkçesi Nasıl Bir Dil?
01:11:00 Türkçe 20. Yüzyıla Kadar Nasıl Gelişim Gösterdi?
01:16:00 Lehçe, Şive ve Ağız Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
01:29:00 Türk Dilinin Dünü ve Bugünü
01:34:00 Türk Dilinin Tarihi Dönemleri ve Gelişimi
01:38:00 Türk Dünyası İçin "Türkiye Türkçesi" Ne Anlam İfade Ediyor?

ismailgulec.net